Saturatie meten bij COPD thuis: wanneer is dat zinvol en wanneer niet?

Ademhalen is iets wat je normaal gesproken niet eens door hebt. Het gaat vanzelf.

Maar als je COPD hebt, kan het zomaar ineens heel bewust en soms benauwd voelen. Veel mensen met COPD hebben thuis een saturatiemeter liggen, een apparaatje dat de zuurstof in je bloed meet. Handig, denk je zo.

Maar is dat eigenlijk wel altijd zo? In dit artikel lees je wanneer je er echt wat aan hebt en wanneer je het apparaatje beter in de la kunt laten liggen.

Wat is zuurstofsaturatie eigenlijk?

Stel je voor: je longen zijn als een soort tankstations voor je bloed. Ze laden zuurstof uit de lucht in je bloedcellen.

De zuurstofsaturatie (SpO2) vertelt je welk percentage van je bloedcellen volgeladen is met zuurstof. Meestal zit je ergens tussen de 95% en 100%. Dat is het streefcijfer voor een gezond iemand.

Bij COPD werken je longen helaas minder efficiënt. Het is alsof de tankstations wat verstopt zijn geraakt.

Daardoor kan het percentage zuurstof in je bloed dalen. Een saturatiemeter meet dit percentage. Het is een handige graadmeter, maar het is niet het hele verhaal.

Hoe werkt een saturatiemeter en welke moet je hebben?

De meeste thuismeters zijn vingermeters. Je schuift ze om je vinger en binnen een paar seconden zie je een cijfer op het scherm.

Ze werken met een lichtstraal die door je vinger schijnt en meten hoeveel zuurstof er in het bloed zit. Er zijn ook oormeters of horloges (zoals de Xiaomi Mi Smart Band) die saturatie meten, maar de vingermeter is de gouden standaard voor thuisgebruik.

Je hebt ze in allerlei soorten en maten, van simpele modellen van een tientje tot professionelere exemplaren van merken als Masimo of Beurer. Als je er een koopt, let dan op dat hij een CE-keurmerk heeft. Dat betekent dat hij in ieder geval aan minimale veiligheids- en kwaliteitseisen voldoet. Goedkope modellen van onbekende merken via internet kunnen soms behoorlijk afwijken van de werkelijkheid.

Is 100% saturatie het beste?

Een beetje betrouwbaarheid is wel zo fijn. Veel mensen denken dat 100% het absolute ideaal is, maar dat hoeft niet.

Als je COPD hebt, kan een saturatie van 94% of 95% prima zijn. Je arts kan een persoonlijk streefcijfer met je afspreken. Het gaat erom dat je stabiel bent en geen klachten hebt.

Wanneer is thuis meten zinvol?

Thuis meten is vooral handig om inzicht te krijgen. Het is een stukje bewustwording.

Om rust te creëren

Wanneer pak je die meter er het beste bij? Veel COPD-patiënten hebben last van 'benauwdheidsangst'. Je voelt een lichte benauwdheid en meteen schiet je in de stress.

Is het nu ernstig of niet? Een blik op de saturatiemeter kan dan rust geven.

Bij het instellen van medicatie

Als je ziet dat je saturatie op een normaal niveau voor jou zit, kun je vaak makkelijker ontspannen en weer rustig ademhalen.

Als je net nieuwe medicijnen hebt, zoals een ontstekingsremmer of een luchtwegverwijder, kan het helpen om thuis te meten. Je kunt zien of je ademhaling verbetert na het inhaleren. Dit soort data is goud waard als je daarna met je longarts praat. COPD verloopt vaak in golven.

Bij het opsporen van pieken en dalen

Door af en toe te meten, bijvoorbeeld 's ochtends en 's avonds, kun je zien of er een patroon zit in je klachten. Wordt je saturatie lager naarmate de dag vordert?

Zakt hij in na het douchen? Dit soort informatie helpt je om je dag beter in te delen.

Wanneer is thuis meten niet zinvol?

Thuis meten heeft ook nadelen. Het kan je onnodig onzeker maken of juist een vals gevoel van veiligheid geven.

Bij plotselinge, ernstige klachten

Hier zijn situaties waarin je de meter beter weg kunt leggen. Als je ineens heel benauwd bent, pijn op je borst hebt of je extreem duizelig voelt, moet je niet eerst op zoek naar je saturatiemeter. Bel dan direct 112. Een meter kan kapot zijn, de batterij kan leeg zijn, of hij kan een verkeerde uitslag geven. In een acute noodsituatie telt elke seconde en vertrouw je op je gevoel en de hulpdiensten, niet op een apparaatje.

Als cijfers je angst aanwakkeren

Stel je saturatie is 93%. Volgens de boekjes is dat laag, maar wat is een normale saturatiewaarde en wanneer moet je handelen als je deze uitslag ziet?

Als je de meting niet goed uitvoert

Jij voelt je verder redelijk. Als je nu in paniek raakt en continu je vinger in de meter blijft duwen, schiet je saturatie alleen maar verder omlaag door de stress.

Als je merkt dat het meten je meer zorgen maakt dan rust geeft, stop ermee. Bespreek dit met je arts. Een saturatiemeter is gevoelig. Koude handen, nagellak, of zelfs een beetje beweging tijdens het meten kunnen de uitslag beïnvloeden.

Als je geen zuurstoftherapie hebt (en geen klachten)

Lees daarom goed hoe je een saturatiemeter correct gebruikt voor een betrouwbare meting. Als je de instructies niet opvolgt, krijg je een onbetrouwbaar cijfer.

Een verkeerd getal leidt tot verkeerde beslissingen, zoals het onnodig extra inhaleren van medicijnen. Als je geen zuurstoftherapie krijgt en je voelt je verder redelijk stabiel, hoef je niet elke dag braaf te meten. Het zegt je namelijk weinig nieuws. Het is beter om je energie te steken in beweging en ademhalingsoefeningen, in plaats van te staren op een schermpje.

Wat is een alarmerende saturatie?

Veel mensen met COPD vragen zich af: "Wanneer moet ik mij zorgen maken?" Over het algemeen geldt: Maar onthoud: deze getallen zijn niet in steen gebeiteld. Als jouw persoonlijke streefcijfer (in overleg met je arts) 92% is, hoef je niet in paniek te raken bij 93%.

• Een saturatie onder de 90% is een rode vlag en reden om contact op te nemen met je huisarts of longverpleegkundige.
• Een saturatie onder de 88% is vaak een reden voor directe actie, zeker als je ook benauwd bent.

Luister altijd naar je lichaam. Een lage saturatie gaat vaak gepaard met blauwachtige lippen of vingertoppen (cyanose), snelle ademhaling of hoofdpijn. Als jij je goed voelt, zegt een cijfer vaak minder dan je gevoel.

Hoe zit het met zuurstoftherapie?

Als je zuurstoftherapie krijgt, verandert het verhaal. Dan is meten wel heel belangrijk.

Je arts bepaalt hoeveel liter zuurstof je per minuut nodig hebt en wat je streefcijfer is.

Het doel is niet om op 100% te komen, maar om op een veilig niveau te komen waarbij je longen niet overbelast raken. Let op: te veel zuurstof kan soms ook schadelijk zijn voor mensen met ernstige COPD (hoewel dit vooral geldt voor ouderen met een hoog koolzuurgehalte in het bloed, iets wat je thuis niet meet). Daarom is het belangrijk om je zuurstofinstellingen niet zomaar zelf aan te passen op basis van een saturatiemeter, maar altijd de voorschriften van je arts te volgen.

Praktische tips voor een goede meting

Wil je thuis meten? Doe het dan goed. Hier een paar simpele tips:

• Warme handen: Wrijf even over je vingers of was ze met warm water voordat je meet. Koude vingers geven een lagere uitslag.
• Stilzitten: Blijf even rustig zitten. Beweging verstoort de meting.
• Niet nagellakken: Donkere nagellak kan het licht blokkeren en de meting onnauwkeurig maken.
• Logboekje: Schrijf de meting af en toe op in een notitieboekje, samen met hoe je je voelde en wat je deed. Dat is veel nuttiger voor je arts dan losse cijfers.

Conclusie: een hulpmiddel, geen doel

Een saturatiemeter is een handig stukje gereedschap in de gereedschapskist van een COPD-patiënt, maar het is geen dokter.

Gebruik het om inzicht te krijgen, niet om jezelf te diagnosticeren. Als je merkt dat je je beter voelt door te meten, ga vooral door. Als het je onnodig bang maakt, leg het apparaat dan weg. De beste manier om met COPD om te gaan, is door te luisteren naar je lichaam, je medicijnen trouw te gebruiken en regelmatig contact te houden met je zorgteam. Saturatie meten is zinvol als het je rust geeft of helpt bij je behandeling, maar het is niet zinvol als het je leven beheerst.