Systolische en diastolische bloeddruk uitgelegd in gewone taal

Ken je dat gevoel? Je staat bij de huisarts of de drogist, je krijgt een band om je arm die strakker wordt, en even later hoor je twee getallen.

Iets als 120 over 80. Maar wat betekent dat eigenlijk?

Waarom zijn het er twee en niet één? Bloeddruk is superbelangrijk voor je gezondheid, maar het klinkt vaak ingewikkelder dan het is. Laten we het gewoon even simpel uitleggen, alsof we even snel een bakje koffie doen. Want als je begrijpt wat die getallen doen, kun je veel beter voor je hart zorgen.

Waarom twee getallen?

Je bloed is constant aan het racen door je lichaam. Je hart pompt het rond, van je tenen tot je hersenen. Die druk die het bloed uitoefent op de wanden van je bloedvaten, dat is je bloeddruk.

Het is niet altijd hetzelfde. Je hart is namelijk een spier die samentrekt en weer ontspant.

Dat proces zorgt voor twee verschillende drukken op hetzelfde moment. Stel je voor dat je een tuinslang hebt.

Als je de kraan opendraait, spuit het water met kracht naar buiten. Dat is het moment van druk. Even later ontspan je even, maar het water blijft stromen, zij het met minder kracht.

Zo werkt je hart ook. Die twee getallen die we meten, de systolische en de diastolische druk, vertellen het verhaal van die slag.

De Systolische Druk: De Krachtige Schok

De systolische druk is altijd het hoogste getal. Staat er bijvoorbeeld 120 over 80, dan is 120 de systolische waarde.

Dit is de druk op het moment dat je hart samentrekt en het bloed de slagaders in pompt. Het is de piek, de maximale druk. Denk aan je hart als een motor.

Als die motor aanslaat, krijg je een flinke stoot kracht. Die kracht zorgt ervoor dat vers bloed met zuurstof je lichaam in wordt gestuwd.

Wat zegt deze waarde over je gezondheid?

Als deze waarde te hoog is, betekent dat dat je hart harder moet werken dan nodig is.

Het is alsof je een ballon constant te ver opblaast; op een gegeven moment wordt de wand heel strak en kwetsbaar. Een hoge systolische druk komt vaak voor bij ouderen, maar kan iedereen overkomen. Het is een teken dat je slagaders minder soepel zijn. Ze zijn stijver geworden, waardoor het bloed harder moet worden gepompt om dezelfde route te af te leggen. Als deze waarde structureel boven de 140 zit, gaat er een alarmbelletje rinkelen bij artsen.

De Diastolische Druk: De Rustige Vulling

De diastolische druk is het laagste getal. Bij 120 over 80 is dat dus 80.

Deze waarde meet de druk in je slagaders op het moment dat je hart even ontspant tussen twee slagen in.

Is een lage diastolische druk erg?

Het is de rustfase. Je hart heeft maar een fractie van een seconde nodig om te rusten en weer vol te lopen met bloed voor de volgende slag. In die korte pauze zakt de druk in je vaten niet helemaal weg.

De diastolische druk laat zien hoeveel druk er blijft staan terwijl de pomp even stilstaat. Het is de ondergrens. De diastolische druk mag niet te laag zijn, want dan krijgen je organen misschien niet genoeg doorbloeding als je hart ontspant. Maar meestal is een lage diastolische waarde minder zorgelijk dan een hoge. Als deze waarde structureel boven de 90 komt, spreken we van een hoge bloeddruk, zelfs als de systolische waarde misschien meevalt.

Hoe meet je het goed?

Je kunt je bloeddruk thuis meten met een automatische meter. De meeste mensen gebruiken een band om de bovenarm.

Het is belangrijk dat je dit goed doet, want een verkeerde meting geeft een vertekend beeld. Er zijn verschillende soorten meters, van simpele modellen tot uitgebreide varianten. Een goede armmeter van merken zoals Omron of Medisana heb je al voor een tientje of dertig. Let op: een pols-meter is vaak minder betrouwbaar, omdat je polsaders gevoelig zijn voor beweging en hartslag.

Ga voor een bovenarm-meting, dat is de gouden standaard. Voordat je meet, moet je even rustig zitten.

Benen plat op de grond, armen ontspannen op tafel. Niet roken, niet net een bak koffie leegdrinken en niet net de trap oprennen.

Even vijf minuten wachten en dan meten. Doe het altijd op vaste tijdstippen, bijvoorbeeld ’s ochtends en ’s avonds, zodat je een goed gemiddelde krijgt.

Wat zijn normale waarden?

Officieel hanteren artsen in Nederland de volgende indeling. Let wel: dit zijn richtlijnen, geen harde wetten. Ieder lichaam is anders.

• Normaal: Minder dan 120/80 mmHg. Dit is ideaal.
• Grensvallend hoog: Tussen 120/80 en 139/89 mmHg. Hier moet je alert op zijn.
• Hoge bloeddruk (Hypertensie graad 1): Tussen 140/90 en 159/99 mmHg.
• Hoge bloeddruk (Hypertensie graad 2): 160/100 mmHg of hoger.
• Hypertensieve crisis: 180/120 mmHg of hoger. Dit vereist direct contact met een arts.

Let op: als je systolische waarde hoog is maar de diastolische laag, tellen artsen beide mee.

Een te groot verschil tussen de twee getallen kan ook problemen geven.

Waarom is hoge bloeddruk gevaarlijk?

Hoge bloeddruk wordt niet voor niets de ‘stille moordenaar’ genoemd. Je voelt het vaak niet.

Je hoofd doet niet zeer en je voelt je niet direct ziek.

Toch gebeurt er van binnen van alles. Als de druk te hoog is, beschadig je de binnenkant van je bloedvaten. Het is als een rivier die te hard stroomt en de oevers wegspoelt.

Die beschadigingen zorgen ervoor dat cholesterol en andere stoffen makkelijker blijven plakken. Dit leidt tot vernauwing van de vaten. De gevolgen op lange termijn zijn serieus:

• Hartinfarcten: Doordat de kransslagaders dichtslibben.
• Beroertes (CVA): Als een bloedvat in de hersenen verstopt of scheurt.
• Nierschade: Je nieren zijn filtters die gevoelig zijn voor druk. Te veel druk breekt ze af.
• Oogproblemen: Netvliesbeschadiging door gesprongen adertjes.

En lage bloeddruk?

Een lage bloeddruk (hypotensie) is meestal minder gevaarlijk dan een hoge, maar kan wel vervelend zijn.

Je voelt je duizelig als je snel opstaat, je ziet even sterretjes of je bent moe. Bij een lage bloeddruk (bijvoorbeeld 90 over 60) pompt je hart minder krachtig of zijn je vaten te wijd. Vaak is dit iets waar je mee geboren bent en gaat het prima.

Pas als je er klachten van krijgt, zoals flauwvallen, moet je het checken. Atleten hebben vaak een lage bloeddruk, dat is een teken van een fit hart.

Wat beïnvloedt je bloeddruk?

Je bloeddruk verandert de hele dag. Je hoeft je geen zorgen te maken als hij even piekt na een stressvolle vergadering.

• Leeftijd: Hoe ouder je wordt, hoe stijver je vaten worden en hoe hoger de druk kan worden.
• Genen: Als je ouders hoge bloeddruk hebben, loop je meer risico.
• Leefstijl: Dit is de grootste boosdoener (en de makkelijkste om te veranderen).

De impact van zout en beweging

Maar de gemiddelde waarde over tijd is wat telt. Verschillende factoren spelen een rol: Zout is een enorme factor. Zout houdt vocht vast in je lichaam.

Meer vocht betekent meer bloed in je vaten, wat de druk verhoogt.

Veel bewerkte voedingsmiddelen zitten vol verborgen zout (denk aan sauzen, soepen en kant-en-klaar maaltijden). Beweging helpt juist om de vaten soepel te houden. Als je sport, train je je hart om efficiënter te pompen. Een getraind hart hoeft minder hard te werken, waardoor de druk daalt.

Praktische tips om je bloeddruk te verlagen

Je hoeft niet direct medicijnen te slikken. Vaak helpt aanpassing van je leefstijl enorm. Hier zijn concrete stappen die je vandaag nog kunt zetten:

• Eet meer kalium: Kalium helpt je lichaam om zout af te voeren. Dit zit in bananen, aardappelen, spinazie en bonen.
• Beperk alcohol: Alcohol vernauwt je vaten tijdelijk, maar verhoogt de druk op de lange termijn. Een glas wijn is prima, maar hou het bij één.
• Rook niet: Roken vernauwt je vaten direct en maakt ze stijver. Stoppen is de beste stap voor je hart.
• Ontstress: Chronische stress houdt je lichaam in een staat van paraatheid, wat de druk hoog houdt. Probeer ademhalingsoefeningen of wandelen.
• Meet regelmatig: Koop een betrouwbare bloeddrukmeter en hou een logboek bij. Zo zie je patronen en kun je gerichter werken aan verbetering.

Wanneer moet je naar de dokter?

Als je je afvraagt wat een bloeddruk van 140/90 betekent, is het tijd om een afspraak te maken. Maar ook bij lage waarden die klachten geven, moet je aan de bel trekken.

Onthoud dat meten is weten. Een enkele hoge meting na een drukke dag betekent niet direct dat je hypertensie hebt. Het gaat om het gemiddelde.

Raadpleeg je huisarts voor advies op maat, want die kent jouw situatie het beste.

Je hart doet al het zware werk voor je, zonder dat je erom vraagt. De minste wat je kunt doen, is zorgen dat de druk in je vaten niet te hoog oploopt. Met deze kennis over systolische en diastolische druk, ben je al een stuk wijzer.