Ventriculaire extrasystolen: wanneer zijn extra hartslagen gevaarlijk?

Je staat rustig op de bank en voelt ineens een merkwaardig klopje in je borst. Alsof je hart een slag overslaat of juist een extra slag maakt.

Een vervelend, soms angstig gevoel. Dit fenomeen heet een extrasystole: een extra hartslag die het normale ritme onderbreekt.

Meestal is het onschuldig, maar soms is het een waarschuwingssignaal. In dit artikel duiken we dieper in ventriculaire extrasystolen. We bespreken wat het is, wat je kunt voelen en – het allerbelangrijkste – wanneer je écht aan de bel moet trekken.

Wat zijn ventriculaire extrasystolen precies?

Om extrasystolen te begrijpen, moeten we even kijken naar hoe je hart werkt. Je hart is een pomp die wordt aangestuurd door elektrische signalen.

Normaal gesproken start dit signaal in de sinusknoop (het natuurlijke pacemakerhartje) en loopt het via de boezems naar de kamers.

Het verschil tussen boezem- en kamerslag

Een extrasystole is een vroegtijdige hartslag die ontstaat buiten deze vaste route. Er zijn twee hoofdtypen: atriale extrasystolen (ontstaan in de boezems) en ventriculaire extrasystolen (ontstaan in de kamers). Ventriculaire extrasystolen (VES) ontstaan in de ventrikels, de pompkamers die het bloed naar je longen en lichaam pompen.

Omdat deze kamers de grootste spiermassa hebben, kan een storing hier vaak harder worden gevoeld dan een boezemsystole. Het voelt vaak als een zwaar klopje of een kort moment van stilte gevolgd door een hardere slag.

Hoe vaak komen ze voor?

Ventriculaire extrasystolen zijn vaker dan je misschien denkt. Schattingen laten zien dat ongeveer 1 tot 2 op de 100 mensen in de bevolking ze ervaart.

Hoewel dit misschien weinig lijkt, neemt de prevalentie toe met de leeftijd.

Bij oudere volwassenen komen ze vaker voor. Uit data uit de Verenigde Staten (een goede graadmeter voor westerse populaties) blijkt dat ongeveer 2% van de volwassenen regelmatig ventriculaire extrasystolen ervaart. Belangrijk om te weten: een enkele ventriculaire extrasystole is vaak volkomen onschuldig. Het is pas een reden voor zorg als ze frequent voorkomen, in clusters optreden of klachten veroorzaken.

Waarom ontstaan deze extra slagen?

De oorzaken van ventriculaire extrasystolen zijn divers. Ze kunnen variëren van relatief onschuldige prikkels tot onderliggende hartproblemen.

Leefstijl en externe factoren

Bepaalde stimulansen kunnen de elektrische activiteit van het hart verstoren. Denk aan: Bepaalde aandoeningen en medicijnen spelen een rol: Hier wordt het serieuzer. Ventriculaire extrasystolen kunnen wijzen op schade aan de hartspier. Denk aan:

• Cafeïne: Te veel koffie of energiedrankjes.
• Alcohol: Overmatig drankgebruik kan het ritme verstoren.
• Roken: Nicotine is een stimulans die de hartslag kan verhogen.
• Stress: Een verhoogde adrenaline-afgifte kan extrasystolen triggeren.

Medische oorzaken

• Medicatie: Sommige middelen tegen astma, antidepressiva of schildkliertabletten kunnen bijwerkingen hebben op het hart.
• Elektrolytstoornissen: Een tekort aan kalium, magnesium of calcium beïnvloedt de elektrische prikkeloverdracht.
• Longaandoeningen: COPD of ernstig astma kunnen de zuurstofhuishouding beïnvloeden, wat invloed heeft op het hart.

Hartgerelateerde oorzaken

• Hartfalen: Een verminderde pompfunctie.
• Coronaire hartziekte: Vernauwing van de kransslagaders (aderverkalking).
• Myocarditis: Een ontsteking van de hartspier, vaak na een virusinfectie.
• Hypertensie: Chronische hoge bloeddruk belast het hart op de lange termijn.

Wat voel je bij een ventriculaire extrasystole?

De beleving verschilt enorm per persoon. Sommige mensen merken er niets van en ontdekken het pas bij een toevallige hartfilmpje (ECG)-onderzoek.

• Een plotseling klopje of 'bonk' in de borst.
• Een gevoel alsof het hart even stilvalt, gevolgd door een harde slag.
• Een lichte druk of pijn op de borst.
• Duizeligheid of een licht gevoel in het hoofd.
• Een onverklaarbare vermoeidheid.

Anderen ervaren het als zeer vervelend. De meest voorkomende klachten zijn:

In zeldzame gevallen kan een reeks extrasystolen leiden tot een kortdurend verlies van bewustzijn, maar dit is niet de norm.

De risicofactoren op een rij

Bepaalde groepen mensen hebben een verhoogde kans op het ontwikkelen van ventriculaire extrasystolen. De belangrijkste risicofactoren zijn:

• Leeftijd: Het risico stijgt naarmate je ouder wordt.
• Overgewicht: Obesitas belast het hart extra.
• Roken: Beschadigt de bloedvaten en verhoogt de bloeddruk.
• Familiegeschiedenis: Erfelijke aanleg voor hartritmestoornissen.
• Bestaande hartproblemen: Een eerdere hartinfarct of hartfalen verhoogt het risico aanzienlijk.

Hoe wordt de diagnose gesteld?

Als je last hebt van extra hartslagen, zal je huisarts je doorverwijzen naar een cardioloog. Die zal een aantal onderzoeken doen om te bepalen of het om ventriculaire extrasystolen gaat en of deze gevaarlijk zijn.

Het ECG en de Holter-monitor

De basis is het elektrocardiogram (ECG). Hiermee worden de elektrische signalen van het hart in beeld gebracht.

Echocardiogram en bloedonderzoek

Een standaard ECG duurt slechts enkele seconden. Als de extrasystolen niet toevallig op dat moment optreden, is een Holter-monitor nodig. Dit is een klein, draagbaar apparaatje dat 24 tot 48 uur (soms langer) continu je hartritme registreert.

Dit is cruciaal om de frequentie en het patroon van de extrasystolen in kaart te brengen. Een echo van het hart (echocardiogram) toont de structuur en beweging van je hart. Zo kan de arts zien of er sprake is van schade of een verminderde pompfunctie. Bloedonderzoek controleert of er sprake is van elektrolytstoornissen of schildklierproblemen die de ritmestoornis kunnen verklaren.

Behandeling: wat kun je eraan doen?

De behandeling hangt af van de oorzaak, de frequentie en de ernst van de klachten.

Leefstijl als eerste verdedigingslinie

Niet iedereen met extrasystolen heeft medicijnen nodig. Bij milde klachten starten artsen vaak met leefstijlaanpassingen. Dit omvat: Als leefstijlveranderingen niet voldoende zijn, kunnen medicijnen worden ingezet. Veelgebruikte middelen zijn: Bij ernstige klachten of een hoog aantal extrasystolen (bijvoorbeeld meer dan 10% tot 15% van de hartslagen per dag) kan een ablatie worden overwogen.

• Beperking van cafeïne en alcohol.
• Stoppen met roken.
• Gewichtsverlies bij overgewicht.
• Stressreductie (bijvoorbeeld door mindfulness of ademhalingsoefeningen).

Medicatie

Dit is een minimaal invasieve ingreep waarbij de cardioloog via de lies (of pols) catheters naar het hart brengt. Op de plek waar de extrasystolen ontstaan, wordt weefsel verhit of bevroren om de storing te neutraliseren. Dit is vaak een effectieve behandeling voor patiënten die niet goed reageren op medicijnen.

• Beta-blokkers: Deze verlagen de hartslag en verminderen de elektrische prikkelbaarheid.
• Calciumkanaalblokkers: Ze ontspannen de hartspier en de bloedvaten.
• Anti-aritmica: Specifieke medicijnen die de elektrische signalen in het hart stabiliseren.

Ablatie: de elektrische storing uitschakelen

Wanneer zijn ventriculaire extrasystolen gevaarlijk?

Dit is de kernvraag. Hoewel een enkele extra slag meestal onschuldig is, zijn er situaties waarin de klachten wijzen op een groter gevaar.

• Bewustzijnsverlies: Als je flauwvalt of kort het bewustzijn verliest tijdens of vlak na een ritmestoornis.
• Continue klachten: Als de extra slagen continu voorkomen en je dagelijks leven belemmeren (bijvoorbeeld bij inspanning).
• Pijn op de borst: Een drukkende pijn die uitstraalt naar de arm, kaak of rug, in combinatie met benauwdheid.
• Snelle hartslag: Als de extrasystolen overgaan in een snelle, onregelmatige hartslag die niet stopt.

Het risico op complicaties

Ga naar de huisarts of de spoedeisende hulp als je de volgende symptomen ervaart:

Bij mensen met een gezond hart zijn ventriculaire extrasystolen zelden levensbedreigend. Echter, bij patiënten met bestaande hartproblemen (zoals een verlaagde pompfunctie of coronaire hartziekte) kunnen ze het risico op complicaties verhogen. In zeer zeldzame gevallen kunnen frequente ventriculaire extrasystolen leiden tot een levensbedreigende ritmestoornis, zoals ventrikelfibrilleren of andere vormen van hartritmestoornissen. Dit is de reden waarom cardiale screening belangrijk is bij klachten.

Conclusie

Ventriculaire extrasystolen zijn extra hartslagen die ontstaan in de kamers van het hart. Ze komen vaak voor en zijn in de meeste gevallen onschuldig, vooral als er geen onderliggende hartziekte is.

Door je leefstijl aan te passen en triggers zoals cafeïne te vermijden, kun je de frequentie vaak verminderen. Toch is het belangrijk om alert te zijn. Als je regelmatig klachten ervaart, zoals duizeligheid, pijn op de borst of flauwvallen, is professioneel onderzoek noodzakelijk.

Met een Holter-monitor en een echo kan de arts een betrouwbare diagnose stellen.

Gelukkig zijn er tegenwoordig goede behandelingen beschikbaar, van medicijnen tot ablatie. Luister naar je lichaam en twijfel niet om hulp te zoeken; een gezond hart is het beste wat je hebt.